به نام خدا

مولانا درمانی در قرن 21

نگارنده: حسین علیان( پست دکتری روانشناسی بالینی)

گاه از تأثیر کلام و اندیشه های مولانا در جهان امروز بحث به میان می آید و عده ای که خود را مدرن و روشنفکر می خوانند از این دم میزنند که دنیای پیشرفته امروز، نیاز به نگرش های یک عارف آن هم در صدسال قبل ندارد. اینان متأسفانه هنوز درنیافتند که اتفاقا تکنوپولی عصر ما و پیچیدگی و شرایط سخت معیشتی و دور شدن از معنویت باعث بسیاری از بیماری های جهان کنونی شده است. از دیگرسو اندیشمندی چون مولانا صرفا یک عارف نیست. او فیلسوف، روان شناس و جامعه شناس حاذقیست که نسخه های درمانی کارآمدی برای درمان و بهبود بیماری های فردی و سازمانی و اجتماعی داردکه در زیر به یکی از آن ها اشاره خواهیم کرد که خود فرموده است:

آب جیحون را اگر نتوان کشید                               هم ز قدر تشنگی نتوان برید

مولانا همواره اشاره می کند که رنج های جهان همواره هستند و خواهند بود. یکی از این رنج ها، بی قراری است. که شاید بتوان از آن به اضطراب[1] اشاره کرد که گاه به اختلال اضطراب فراگیر[2](GAD) تبدیل می گردد. مشکل در نپذیرفتن این بی قراری هاست. چرا که ما اغلب با این مفروض نادرست پیش می رویم که همه چیز باید در اوج آرامش و براساس دلخواه ما رخ دهد و حال آن که چنین نیست. در رویکرد مبتنی بر پذیرش و تعهد[3](ACT) می گوئیم بخشی از مسائل زندگی را نمی توانیم تغییر دهیم آن ها را باید پذیرفت(Accept) و درعوض تمرکز را بر فعالیت هایی قرار دهیم که در آن ها قدرت مداخله داریم(commitment). پس پذیرش آن چه هست و قابل تغییر نیست اولین رمز آرامش است و این آرامش سرمنشا سلامتی جسم و روان ماست. مولانا می فرماید:

جمله بی قراریت از طلب قرار توست               طالب بی قرار شو تا که قرار آیدت

و در ادامه می فرماید:

آن نفسی که باخودی خود تو شکار پشه‌ای                 وان نفسی که بیخودی پیل شکار آیدت

آن نفسی که باخودی بسته ابر غصه‌ای                   وان نفسی که بیخودی مه به کنار آید

آن نفسی که باخودی یار کناره می‌کند                   وان نفسی که بیخودی باده یار آیدت

درواقع ما در طول زندگی از خود واقعی(رئال) به سمت خودهای تقلبی و توهمی پیش می رویم. خود های تقلبی را به دروغ می سازیم که یا خود را بالاتر نشان دهیم و یا دیگران را دچار فریب سازیم و خود توهمی در اثر اختلالات تفکر در ما پیش می آید که خود را از آنچه که هستیم بالاتر می پنداریم.زمانی که انسان هردو خودها را تراشید و دور ریخت، آنگاه به بیخودی اصیل می رسد و زندگی عاریتی به زندگی اصیل قدم می گذارد و به شادی عمیق دست می یابد.

از آلن دوباتن پرسیدند وقتی دو نفر با هم ازدواج می کنند، در ابتدای زندگی بهترین رویکرد چیست و برای خودشناسی و دیگر شناسی چه باید کرد و او جواب داد تا می توانند دعوا کنند. این پاسخ شگفت انگیز اشاره به آن دارد که زن و شوهر باید همه حرف هایشان را به هم بزنند و خود واقعی شان را جلوه گر سازند؛ آنگاه می توانند به سمت خودایدآل(آرمانی) حرکت کنند در غیر این صورت دچار خود های تصوری نادرست و خودپنداره های ضعیف می شوند.

و در ادامه غزل، مولانا چقدر زیبا فرموده است:

عاشق جور یار شو عاشق مهر یار نی         تا که نگار نازگر عاشق زار آیدت

تحقیقات جدید دانشگاه کالیفورنیا هم نشان داده است افرادی که به دنبال شادی هستند، بیش از دیگران غمگین می شوند چون مدام محوریت را برخود قرار داده و از کوچکترین رفتار دیگران که شادی آن ها را برهم بزند، آزرده خاطر می شوند. شادی در همین زندگی عادی به دست می آید به شرطی که معنادار باشد. زندگی همواره شاد خواهد شد زمانی که حتی انتظارش را نداریم و زمانی که انتظار آن را داریم، با رسیدن به آن به شادی اصیل دست نمی یابیم. کسانی که استاندارد های بسیار بالا برای شادی تدوین می کنند اتفاقا به خاطر همین ایده­آل گرایی شاد نخواهند بود و در ادامه همین غزل مولانا میفرماید:

جمله بی‌مرادیت از طلب مراد توست                 ور نه همه مرادها همچو نثار آیدت

انسانی که مدام به دنبال اهداف از پیش تعیین شده ای می باشد، اتفاقا به اهداف اصلی خود دست نخواهد یافت. مهم این است که کیفیت زندگی را بالا برد، چشم انداز کلانی داشت و به سمت آن حرکت کرد.

در بحث یادگیری هم امروزه متاسفانه ما به دنبال پرآموزی هستیم و تشنه نمیشویم.تحقیقات جدید مراکز یادگیری جهان نشان داده است که بیش از آنکه بگوییم چه بیاموز، باید بگوییم که چه نیاموز و ذهن خود را بیش از آن که پر کرد باید خالی کرد. دقیقا بحثی که در پزشکی امروز مطرح است که پرخوری باعث بیماری هست میگردد، در بحث روانشناسی داریم که پرخوری  فکری و احساسی عامل اصلی بیماری های روانی است.

جمله ناگوارشت از طلب گوارش است                       ترک گوارش ار کنی زهر گوار آیدت

و در پایان برای همه شما خوبان آرزوی زندگی با کیفیت، عشق مقدس و جاودانگی بیکران دارم.

[1] anxiety

[2] Generalized anxiety disorder

[3] Accept and commitment therapy